Mô hình AI Trung Quốc đang tạo ra cú dịch chuyển lớn trên thị trường doanh nghiệp Mỹ. Theo điều tra của CNBC công bố ngày 7/7, các mô hình mở từ Trung Quốc như GLM-5.2 và DeepSeek hiện chiếm 30-46% lượng token mà các công ty Mỹ tiêu thụ qua những nền tảng lập trình. Con số này chỉ khoảng 11% trong 12 tháng trước đó, cho thấy tốc độ thay thế đang tăng rất nhanh.
Vì sao mô hình AI Trung Quốc hút doanh nghiệp Mỹ đến vậy
Lý do cốt lõi là giá. Dữ liệu từ nền tảng OpenRouter cho thấy kể từ ngày 8/2, tỷ lệ token của mô hình AI Trung Quốc luôn ở trên 30% mỗi tuần, có thời điểm chạm 46%; trong khi nửa đầu 2025 con số này chỉ khoảng 4,5%. Đại diện OpenRouter cho biết các mô hình mở của Trung Quốc rẻ hơn 60-90% so với những model hàng đầu của Anthropic và OpenAI.
GLM-5.2 của Z.ai là ví dụ rõ nhất. Chỉ trong tuần đầu ra mắt trên nền tảng Vercel, lượng token mỗi ngày của model này tăng khoảng 27 lần, còn số khách hàng sử dụng tăng tới 80 lần. GLM-5.2 đạt 62,1% trên bài kiểm tra lập trình SWE-bench Pro — cao hơn GPT-5.5 (58,6%) — mang giấy phép MIT “không giới hạn khu vực”, với giá chỉ 1,4/4,4 USD mỗi triệu token, tức bằng một phần nhỏ so với đối thủ phương Tây.
Đằng sau làn sóng này là chiến thuật “mô hình cố vấn”: dùng một model mở giá rẻ để xử lý phần lớn tác vụ thường ngày như tóm tắt, hoàn thiện mã, trích xuất dữ liệu, và chỉ chuyển sang model cao cấp khi thật sự cần. Với những việc không đòi hỏi hiệu năng đỉnh cao, một model rẻ hơn 60-90% mà chỉ kém 5-10 điểm phần trăm là lựa chọn hợp lý về mặt kinh tế. Đây thực chất là chương tiếp theo của cuộc chiến giá AI đang định hình lại cả ngành.
Bài học nào cho người dùng và doanh nghiệp Việt
Với thị trường Việt Nam vốn nhạy cảm về chi phí, sức hút của các model mở giá rẻ là rất lớn. Nhiều đội ngũ nhỏ có thể vận hành chatbot, trợ lý lập trình hay quy trình tự động hóa với ngân sách thấp hơn nhiều. Làn sóng model mở như LongCat-2.0 và các mô hình nguồn mở Trung Quốc đang mở ra lựa chọn đáng cân nhắc cho người dùng trong nước.
Tuy vậy, có ba điểm cần thận trọng. Thứ nhất là chủ quyền dữ liệu: gọi API trực tiếp tới Z.ai hay DeepSeek thường đi qua máy chủ đặt tại Trung Quốc, không phù hợp với dữ liệu nhạy cảm hoặc thuộc diện quản lý. Thứ hai là hạn chế nội dung với một số chủ đề. Thứ ba là độ ổn định khi gọi công cụ (tool-call) vẫn chưa bằng các model frontier. Với dữ liệu khách hàng hoặc thông tin kinh doanh quan trọng, doanh nghiệp nên cân nhắc chạy model qua các nền tảng như Azure AI, Cloudflare, hoặc triển khai cục bộ.
Nhìn tổng thể, các phòng lab phương Tây nâng giá trong năm 2026 đúng vào lúc mô hình AI Trung Quốc đạt hiệu năng gần frontier với chi phí thấp, khiến họ mất dần phân khúc tầm trung nhưng vẫn giữ được phân khúc đỉnh cao nơi chi phí không phải yếu tố quyết định. Người dùng Việt là bên hưởng lợi khi có thêm lựa chọn — và chìa khóa nằm ở việc hiểu đúng bản chất từng mô hình để chọn đúng công cụ cho đúng công việc.
Nguồn: CNBC (7/7/2026), Build Fast with AI (8/7/2026).
Xem thêm: LongCat-2.0: AI nguồn mở 1.600 tỷ tham số · Cuộc chiến giá AI
