Guided Learning, tính năng gia sư AI dựng trên nền Gemini của Google DeepMind, vừa công bố kết quả một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên (RCT) tại Sierra Leone: sau 8 tuần, học sinh dùng công cụ này tiến bộ tương đương 1,2-1,7 năm học toán thông thường. Nghiên cứu công bố ngày 9/6/2026, thực hiện cùng tổ chức Fab AI và Bộ Giáo dục Sierra Leone, trên 1.763 học sinh trung học cơ sở tại 12 trường thuộc huyện Port Loko.
Khác với một chatbot trả lời trực tiếp, Guided Learning được huấn luyện riêng để dẫn dắt tư duy thay vì đưa đáp án. Trong 113.000 lượt tương tác được phân tích, Gemini đặt câu hỏi gợi mở ở 76% số tin nhắn và chỉ đưa thẳng đáp án trong 2% trường hợp. Irina Jurenka, giám đốc nghiên cứu tại DeepMind và người dẫn dắt dự án, nói với Forbes rằng ban đầu nhóm chỉ viết một prompt yêu cầu mô hình “đóng vai giáo viên” nhưng nhanh chóng thất bại. “Nó giống như đưa một người lạ ngoài đường một trang giấy hướng dẫn dạy học rồi để họ đứng lớp,” bà ví von. Nhóm phải huấn luyện lại mô hình để hiểu bản chất nghề dạy học, vốn gần như đối lập với vai trò trợ lý thông thường: trợ lý làm hộ việc cho người dùng, còn học là việc phải tự làm lấy.
Kết quả đo được là mức tăng 0,258 độ lệch chuẩn so với nhóm đối chứng, tương đương 1,2-1,7 năm tiến bộ học tập trong 8 tuần — con số mà chính Jurenka đề nghị “nên nhìn nhận với sự dè dặt” vì đây là ước tính suy ra từ dữ liệu sẵn có, vốn chủ yếu về đọc viết chứ không phải toán. Ở những lớp giáo viên tích hợp Gemini vào khoảng một nửa tiết học, đạt mục tiêu 12 giờ sử dụng trong đợt thử nghiệm, mức tiến bộ còn cao hơn: 1,8-2,5 năm. Tỷ lệ học sinh đạt hoặc vượt chỉ tiêu sử dụng lên tới 69%, vượt xa mức 5% vốn là vấn đề kinh niên của các công cụ edtech tự nguyện, hiếm khi được dùng thật sự đều đặn nếu không bắt buộc.
Hành vi đặt câu hỏi của học sinh cũng thay đổi rõ theo thời gian: tỷ lệ câu hỏi mang tính rèn kỹ năng tăng từ 68% ở tuần đầu lên 90% ở tuần cuối, trong khi câu hỏi kiểu “xin đáp án” giảm từ 25% xuống 10%. Jurenka mô tả đây là chi tiết bà tâm đắc nhất trong toàn bộ nghiên cứu: học sinh dần thôi nài nỉ xin đáp án và bắt đầu học thật.
Tuy vậy, nhóm nghiên cứu cũng thẳng thắn thừa nhận một điểm chưa như kỳ vọng: nhóm học sinh vốn đã khá giỏi toán lại là nhóm hưởng lợi nhiều nhất, làm dấy lên lo ngại công cụ có thể nới rộng khoảng cách học tập thay vì thu hẹp. DeepMind cho biết đang hợp tác với các đối tác chuyên về giáo dục cho nhóm học sinh yếu hơn để thiết kế lại cách “mở lời” phù hợp cho từng trình độ. Một thử nghiệm khác của Ngân hàng Thế giới và Đại học Stanford tại Nigeria lại cho kết quả ngược: nhóm nữ sinh vốn học yếu lại tiến bộ nhiều nhất — cho thấy ai hưởng lợi phụ thuộc vào cách thiết kế chương trình, không chỉ vào bản thân mô hình AI.
Guided Learning hiện đã có sẵn miễn phí cho mọi người dùng trong ứng dụng Gemini, không chỉ riêng học sinh tham gia thử nghiệm. Google cũng vừa công bố thêm phiên bản “Guided Learning in Classroom” dành cho giáo viên, khóa chặt hơn để không tiết lộ đáp án trong giờ học có giám sát trực tiếp.
Với học sinh, sinh viên Việt Nam vốn quen thói quen dán nguyên đề bài vào ChatGPT hoặc Gemini để lấy lời giải nhanh, kết quả từ Sierra Leone là một gợi ý đáng cân nhắc: thay vì hỏi thẳng đáp số, có thể yêu cầu AI “đừng đưa đáp án, hãy hỏi lại để mình tự suy luận” — đúng cách Guided Learning đang vận hành. Báo cáo AI trong giáo dục 2026 của Microsoft cũng ghi nhận 92% học sinh và lãnh đạo trường học đã dùng AI cho việc học, nhưng 77% học sinh chưa từng được hướng dẫn bài bản cách dùng sao cho hiệu quả — đúng khoảng trống mà những nghiên cứu như của DeepMind đang cố lấp đầy.
DeepMind cho biết sẽ mở rộng thử nghiệm sang nhiều quốc gia khác, đồng thời công khai toàn bộ phương pháp luận và giáo trình tập huấn giáo viên để các tổ chức giáo dục khác có thể lặp lại nghiên cứu tương tự trong bối cảnh riêng.
Nguồn: Google DeepMind, Forbes. Xem thêm: AI gia sư: ba chế độ tự học.
Đọc thêm: Hướng dẫn học AI từ A-Z · Kỹ năng AI quan trọng nhất 2026
