Chi tiêu cho phần mềm AI agent — các tác tử trí tuệ nhân tạo có khả năng tự hành động thay con người — được Gartner dự báo đạt 206,5 tỷ USD trong năm 2026, tăng khoảng 139% so với 86,4 tỷ USD của năm 2025. Đây là nhóm tăng nhanh nhất trong toàn bộ chi tiêu AI toàn cầu, vốn được dự đoán tăng 47% cùng năm. Con số này đánh dấu thời điểm AI agent rời giai đoạn thử nghiệm và bắt đầu định hình lại cách doanh nghiệp mua, dùng phần mềm.
Khác với chatbot chỉ trả lời câu hỏi, một AI agent có thể tự lập kế hoạch, gọi nhiều công cụ và hoàn tất một chuỗi tác vụ mà không cần người bấm từng nút. Gartner ước tính đến cuối năm 2026, 40% ứng dụng doanh nghiệp sẽ tích hợp agent chuyên biệt cho từng tác vụ, tăng vọt từ mức dưới 5% của năm 2025. Ngân hàng và bảo hiểm đi đầu, với khoảng 47% tổ chức trong hai ngành này đã đưa ít nhất một agent vào vận hành.
Chính đà tăng đó đang tạo ra thứ mà Gartner gọi là “Saaspocalypse”. Trong báo cáo công bố ngày 1/7/2026, hãng nghiên cứu cảnh báo có tới 234 tỷ USD chi tiêu phần mềm ứng dụng doanh nghiệp đứng trước rủi ro bị dịch chuyển từ nay đến năm 2030 — tương đương khoảng 20% toàn bộ chi tiêu phần mềm dạng dịch vụ (SaaS). Nguyên nhân là hiện tượng “chênh lệch nhờ agent” (agentic arbitrage): khi một agent tự làm việc xuyên nhiều hệ thống, người dùng không còn phải mở từng phần mềm riêng lẻ.
Hệ quả là mối liên kết quen thuộc giữa số lượng người dùng và doanh thu — nền tảng của mô hình bán theo giấy phép mỗi ghế (seat-based) — bị phá vỡ. Phần mềm trở nên “vô hình” khi agent giao kết quả trực tiếp, bỏ qua lớp giao diện mà các hãng SaaS truyền thống dày công xây dựng. Gartner dự báo những nền tảng agent nằm ngang, cắt qua nhiều hệ thống, cùng các startup sinh ra trong kỷ nguyên AI sẽ hưởng lợi, trong khi phần mềm bán theo ghế chịu sức ép lớn nhất.
Về dài hạn, quy mô có thể còn lớn hơn. Chi tiêu cho phần mềm agent được dự báo chạm 985 tỷ USD vào năm 2030, tương ứng tốc độ tăng trưởng kép 62,7% mỗi năm. Ở kịch bản lạc quan, đến năm 2035 agent có thể tạo ra khoảng 30% doanh thu phần mềm doanh nghiệp, vượt 450 tỷ USD, so với chỉ 2% của năm 2025.
AI agent và khoảng cách với triển khai thực
Dù vậy, bức tranh triển khai thực tế khiêm tốn hơn nhiều so với các con số dự báo. Đến giữa năm 2026, chỉ khoảng 31% doanh nghiệp cho biết đã vận hành ít nhất một agent trong môi trường sản xuất thật, phần còn lại vẫn dừng ở thử nghiệm hoặc bản demo. Bài toán khó nhất nằm ở “chặng cuối”: đưa một agent chạy ổn định, an toàn và kiểm soát được vào quy trình đang vận hành, thay vì chỉ trình diễn trong phòng thí nghiệm.
Gartner cảnh báo hơn 40% dự án agentic AI có nguy cơ bị hủy trước năm 2027, do quản trị lỏng lẻo, chi phí leo thang và lợi ích tài chính khó đo lường. Rủi ro này đi kèm một thực tế khác: chi tiêu AI cho doanh nghiệp đã đạt 37 tỷ USD trong năm 2025, gấp hơn ba lần mức 11,5 tỷ USD của năm 2024, nhưng phần lớn khoản đầu tư vẫn chưa cho thấy tỷ suất sinh lời rõ ràng. Nói cách khác, tiền đổ vào agent đang chạy nhanh hơn giá trị mà chúng tạo ra.
Tại Việt Nam, agentic AI được giới công nghệ mô tả là “không còn thử nghiệm nhưng cũng chưa trưởng thành”. Ứng dụng phổ biến nhất vẫn nằm ở marketing, chăm sóc khách hàng và hỗ trợ nội bộ, trong khi số doanh nghiệp thực sự vận hành ở quy mô lớn còn ít. Dù vậy, vài điểm sáng đã xuất hiện: nền tảng FPT AI Agents xử lý hơn 17 triệu cuộc gọi mỗi tháng và tự động hóa tới 98% yêu cầu khách hàng, còn Viettel vừa huấn luyện mô hình ngôn ngữ tiếng Việt 120 tỷ tham số làm nền cho trợ lý ảo “Make in Vietnam”.
Khảo sát trong nước cho thấy 77,8% doanh nghiệp Việt đặt việc tái thiết kế sản phẩm và quy trình quanh AI làm chiến lược ưu tiên — đúng hướng mà các hãng phân tích khuyến nghị. Đây cũng là cơ hội cho startup Việt đóng vai “lớp agent” phủ lên hệ thống sẵn có, thay vì cạnh tranh trực diện với các nền tảng nước ngoài. Nhưng đi kèm là bài toán phụ thuộc mô hình ngoại, chi phí token biến động và yêu cầu minh bạch khi Luật AI có hiệu lực từ 1/3/2026.
Năm 2026 vì thế được xem là thời điểm AI agent phải chuyển từ trình diễn sang chứng minh lợi nhuận. Bên thắng cuộc nhiều khả năng không phải nơi mua nhiều agent nhất, mà là nơi chịu tái thiết kế quy trình quanh chúng — điều Gartner nhấn mạnh là yếu tố số một quyết định thành bại.
Nguồn: Gartner, CIO Dive, ICSC, VnExpress. Xem báo cáo Gartner.
Xem thêm: Vì sao 95% doanh nghiệp đầu tư AI chưa sinh lời · Anthropic vượt OpenAI về thị phần doanh nghiệp.
