Trung Quốc bắt đầu hạn chế xuất cảnh với nhiều chuyên gia AI làm việc tại các công ty tư nhân, nhằm bảo vệ công nghệ chiến lược và thu hẹp khoảng cách với Mỹ. Thông tin được Bloomberg đăng ngày 26/5, dẫn nhiều nguồn thạo tin.
Theo đó, những chuyên gia AI được xem là quan trọng với tham vọng của Bắc Kinh, gồm nhà sáng lập startup, nhà nghiên cứu và lãnh đạo doanh nghiệp, phải xin phép cơ quan chức năng trước khi ra nước ngoài, bất kể điểm đến.
Quy định mở rộng tới nhân sự tại các hãng tư nhân như Alibaba và DeepSeek. Việc một người có bị đưa vào danh sách hạn chế hay không dựa trên giá trị chiến lược, thay vì cấp bậc hay tên công ty nơi họ làm việc.
Vì sao Trung Quốc siết chuyên gia AI
Đây là bước siết đáng kể so với năm ngoái. Theo Tom’s Hardware, hồi tháng 3/2025, giới chức mới coi đó là khuyến nghị: lãnh đạo chỉ cần báo cáo kế hoạch trước khi đi và trình bày lại sau khi về. Đến tháng 5/2026, khuyến nghị đã thành yêu cầu bắt buộc.
Bắc Kinh từ lâu kiểm soát việc đi lại của người thuộc khu vực nhà nước, như nhà khoa học hạt nhân hay lãnh đạo doanh nghiệp quốc doanh. Mở rộng quy trình này sang khu vực tư nhân đánh dấu thay đổi lớn trong cách quản lý nhân tài công nghệ.
Động thái phản ánh mức độ nhạy cảm của nguồn nhân lực AI trong cạnh tranh Mỹ – Trung. Khi mô hình ngôn ngữ lớn dần trở thành hạ tầng kinh tế, mỗi chuyên gia AI giỏi được xem như tài sản chiến lược mà quốc gia muốn giữ trong nước.
Một số nhà quan sát, theo Decrypt, lo ngại biện pháp này khiến chuyên gia AI e dè, cản trở hợp tác nghiên cứu quốc tế và làm chậm dòng chảy tri thức, vốn là động lực quan trọng của tiến bộ AI.
Với Việt Nam, câu chuyện đặt ra bài toán giữ chân và thu hút chuyên gia AI giữa lúc nhiều nước cùng xem đây là lĩnh vực chiến lược. Nguồn nhân lực trình độ cao trong nước còn mỏng và dễ bị hút về các trung tâm công nghệ lớn của khu vực.
Phần lớn ý kiến trong nước nghiêng về hướng tạo môi trường làm việc, đãi ngộ và cơ hội nghiên cứu đủ hấp dẫn để chuyên gia AI người Việt ở lại hoặc quay về đóng góp, thay vì dựng hàng rào hạn chế đi lại.
Cách Trung Quốc cân bằng giữa bảo vệ công nghệ và giữ sức hút với chuyên gia AI sẽ là chỉ dấu đáng theo dõi cho các nước đang định hình chính sách AI của riêng mình.
Nguồn: Bloomberg. Xem thêm: Việt Nam xếp AI vào nhóm công nghệ chiến lược.
