Thị trường việc làm AI năm 2026 đang phát đi hai tín hiệu trái ngược: gần 90.000 vị trí bị cắt giảm với lý do AI chỉ trong 5 tháng đầu năm, trong khi nhóm doanh nghiệp chi mạnh nhất cho công nghệ này lại tuyển người nhanh nhất, kể cả vị trí mới vào nghề.
Ở phía tiêu cực, hãng tư vấn Challenger, Gray & Christmas ghi nhận tháng 5 là tháng có số việc làm công nghệ bị cắt cao nhất nhiều năm, và AI là lý do được doanh nghiệp viện dẫn nhiều nhất. Goldman Sachs ước tính AI đã xóa ròng khoảng 16.000 việc làm mỗi tháng tại Mỹ trong một năm qua, với Gen Z và nhân sự mới đi làm chịu tác động nặng nhất. Nghiên cứu của Stanford trước đó cũng chỉ ra việc làm của nhóm 22-25 tuổi trong các nghề chịu ảnh hưởng AI cao đã giảm tương đối 13%. Boston Consulting Group thậm chí dự báo tới 15% việc làm tại Mỹ có thể bị AI thay thế trong 5 năm tới.
Nhưng báo cáo công bố cuối tháng 6 của Ramp và Revelio Labs — hai đơn vị theo dõi chi tiêu AI doanh nghiệp và hồ sơ nhân sự của gần 22.000 công ty — lại vẽ bức tranh khác hẳn. Nhóm “ứng dụng cường độ cao”, tức các công ty chi trung bình từ 30 USD mỗi nhân viên mỗi tháng cho AI ngay trong 3 tháng đầu, tăng 10,2% tổng nhân sự. Đáng chú ý nhất, số nhân sự cấp đầu vào (entry-level) ở nhóm này tăng 12% — đi ngược nỗi lo AI “đóng cửa” với người mới ra trường.
Mức tăng trải đều từ kỹ thuật, kinh doanh, hành chính, chăm sóc khách hàng, tài chính, marketing tới các vị trí nghiên cứu. Tăng mạnh nhất là khối thông tin, gồm phần mềm, internet và truyền thông số.
Vì sao số liệu việc làm AI ngược chiều nhau?
Điểm mấu chốt nằm ở mẫu khảo sát. Dữ liệu Ramp/Revelio nghiêng về các công ty công nghệ, nhiều đơn vị có vốn đầu tư mạo hiểm và vốn dĩ đang mở rộng — nghĩa là khó tách bạch AI tạo thêm việc hay chỉ “xuất hiện” ở những công ty đang tăng trưởng sẵn. Chính nhóm tác giả thừa nhận: “Báo cáo này không chứng minh AI tạo việc làm ở mọi nơi, nhưng nó phản bác nhận định AI sẽ gây mất việc trên diện rộng”.
Cơ chế được nêu ra là AI giúp sản xuất đầu ra lõi — viết mã, gỡ lỗi, dựng công cụ nội bộ, soạn tài liệu kỹ thuật — rẻ và nhanh hơn, từ đó nâng lợi suất của việc mở rộng cả công ty thay vì chỉ thay người. Đây là biểu hiện của nghịch lý Jevons: hiệu suất càng cao, nhu cầu sử dụng nguồn lực càng lớn.
Dữ liệu tuyển dụng độc lập của quỹ SignalFire củng cố hướng này. Tổng tuyển dụng tại các hãng công nghệ lớn năm 2025 giảm 25% so với 2019, nhưng riêng vị trí kỹ sư chỉ giảm 11% — nhóm “kháng cự” tốt nhất. Kỹ sư chiếm 55% tổng nhân sự mới năm 2025 tại 12 hãng lớn gồm Alphabet, Meta, Apple, Amazon, Microsoft và Nvidia, tăng từ 46% năm 2019; startup giai đoạn sớm còn tuyển kỹ sư nhiều hơn 7% so với 2019. CEO Nvidia Jensen Huang mô tả kỹ sư dùng AI tác tử tại công ty ông “bận rộn hơn bao giờ hết”, trong khi chuyên gia kinh tế Peter McCrory của Anthropic cho biết chưa thấy khác biệt đáng kể về tỷ lệ thất nghiệp giữa nghề phơi nhiễm AI cao và thấp.
Khoảng cách giữa đầu tư sâu và thí điểm
Chi tiết đáng lưu ý nhất trong báo cáo: các công ty chỉ mua tài khoản AI và chạy thí điểm, không đầu tư bền bỉ, gần như không tăng nhân sự. Điều này khớp với nghịch lý ROI AI mà giới nghiên cứu chỉ ra: phần lớn tổ chức chưa thu lợi vì dừng ở mức thử nghiệm. Khoảng cách giữa doanh nghiệp đủ vốn, đủ đội ngũ kỹ thuật để biến AI thành tăng trưởng và doanh nghiệp “kẹt” ở giai đoạn dùng thử được dự báo sẽ tiếp tục nới rộng — cả về hiệu quả lẫn số việc làm AI tạo ra.
Với Việt Nam, nơi có hàng trăm nghìn kỹ sư công nghệ thông tin và lứa sinh viên tốt nghiệp 2026 đang lo “cửa vào nghề” hẹp dần, bộ số liệu này mang cả cảnh báo lẫn tín hiệu tích cực. Cảnh báo ở chỗ vị trí đầu vào tại các công ty ứng dụng AI hời hợt vẫn dễ bị cắt trước tiên. Tín hiệu tích cực là ở những doanh nghiệp đầu tư AI bài bản — nhóm đang tăng nhanh trong mảng phần mềm, dịch vụ số mà Việt Nam có thế mạnh gia công — nhu cầu nhân sự trẻ biết dùng AI lại tăng lên, tương tự xu hướng đầu tư AI agent toàn cầu.
Giới phân tích cho rằng dữ liệu quý III/2026, khi làn sóng triển khai AI tác tử lan sang khối doanh nghiệp truyền thống, sẽ là phép thử tiếp theo cho câu hỏi AI đang thay người hay giúp công ty mở rộng.
Nguồn: TechCrunch, Ramp/Revelio Labs, SignalFire.
Xem thêm: Cuộc chiến giá AI và nghịch lý Jevons
