Chỉ trong vòng một năm, ChatGPT, Gemini và Claude đều bổ sung một chế độ gia sư AI riêng, biến trợ lý hỏi đáp quen thuộc thành công cụ kèm học từng bước. Thay vì đưa thẳng đáp án, các chế độ này đặt câu hỏi ngược, gợi ý khi người học bí và buộc họ tự giải thích trước khi đi tiếp. Đây là tin vui cho hàng triệu người Việt đang tự học bằng AI mà không có điều kiện đến lớp.
OpenAI mở màn với Study Mode trên ChatGPT vào cuối tháng 7/2025. Google đáp trả chỉ vài ngày sau bằng Guided Learning tích hợp trong Gemini, công bố ngày 6/8/2025. Anthropic cũng đưa Learning Mode vào Claude. Điểm chung của cả ba là cố tình “làm chậm” người học lại, chuyển vai trò của chatbot từ một cỗ máy trả lời sang một người bạn đồng hành ôn tập.
Cách vận hành mỗi nơi một khác. ChatGPT Study Mode dừng việc trả lời trực tiếp, chuyển sang ra câu hỏi kiểm tra với độ khó tăng dần, đưa gợi ý khi người học mắc kẹt và chỉ giải thích đáp án đúng sau mỗi lần thử. Gemini Guided Learning lại chia nhỏ chủ đề thành nhiều bước, đặt câu hỏi dẫn dắt theo lối Socratic và khuyến khích người học nói ra suy nghĩ của mình trước khi sang phần kế tiếp. Claude Learning Mode đi theo hướng gần với gia sư kèm riêng, gợi mở để người học tự tìm ra lời giải.
Sức hút của những công cụ này gắn liền với một thực tế trên thị trường lao động: kỹ năng làm việc cùng AI đang được săn đón. Theo phân tích của PromptLayer, số vị trí tuyển dụng liên quan đến viết câu lệnh cho AI đã tăng 135,8% trong năm qua. Biết cách đặt câu hỏi đúng, đưa ngữ cảnh và tinh chỉnh yêu cầu để AI trả lời chính xác đang trở thành một lợi thế rõ rệt khi xin việc, và một chế độ gia sư AI là nơi tập luyện kỹ năng đó tiện lợi nhất.
Với sinh viên và học sinh Việt Nam, điểm hấp dẫn lớn nhất vẫn là chi phí. Phần lớn tính năng học tập của ChatGPT, Gemini hay Claude đều dùng được ở bản miễn phí hoặc gói rẻ, trong khi một khóa luyện thi hay học kèm tại trung tâm có thể tốn vài triệu đồng. Người học ở vùng xa, nơi thiếu giáo viên giỏi, vì thế có thể tiếp cận một “gia sư” sẵn sàng giải thích lại bài bất kể giờ giấc. Nhiều sinh viên đã tận dụng các chế độ này để ôn tiếng Anh, luyện phát âm hay củng cố kiến thức nền trước kỳ thi.
Dù vậy, giới chuyên môn nhắc rằng gia sư AI chưa thể thay thế hoàn toàn lớp học bài bản. Các bài đánh giá độc lập chỉ ra rằng những chế độ này vẫn có thể trả lời sai, và hiệu quả phụ thuộc lớn vào việc người học có chịu suy nghĩ hay không. Tại Việt Nam, không ít giáo viên cảnh báo nguy cơ “lười tư duy” khi người trẻ quen dựa vào AI để có đáp án nhanh thay vì tự mày mò. Công cụ giỏi đến đâu cũng chỉ phát huy khi người dùng giữ vai trò chủ động.
Để khai thác tốt một chế độ gia sư AI, cách làm hợp lý là coi nó như bạn học chứ không phải người làm bài hộ. Người học nên yêu cầu AI ra đề kiểm tra, tự trả lời trước rồi mới xem lời giải, đồng thời nhờ AI giải thích phần mình sai theo nhiều cách khác nhau cho đến khi thật sự hiểu. Việc kết hợp giữa chế độ học của AI và tài liệu, giáo trình chính thống sẽ cho kết quả bền hơn là chỉ hỏi đáp ngẫu hứng.
Cuộc đua biến chatbot thành gia sư mới chỉ bắt đầu, và cả ba ông lớn đều đang tinh chỉnh tính năng học tập từng tháng. Với người Việt, điều đáng theo dõi sắp tới là liệu các công cụ này có hỗ trợ tiếng Việt tốt hơn và bám sát chương trình học trong nước hay không.
Nguồn: TechCrunch, Class Central. Xem thêm: Hướng dẫn học AI từ A-Z cho người mới.
Đọc thêm: Tự học cùng AI: Study Mode dạy từng bước
